سوى صبحگاهان و روشنايى روز پيش مىرود « ( * ( وَاللَّيْلِ إِذا يَسْرِ ) * ) ( 1 ) . چه تعبير جالبى كه راه رفتن را به خود شب نسبت داده است ؟ آن هم راه رفتن در شب ( زيرا « يسر » از ماده « سرى » ( بر وزن شما ) به گفته راغب در مفردات به معنى راه رفتن در شب است ) . گويى شب موجود زنده اى است و داراى حس و حركت كه در تاريكى خود گام برمىدارد ، و به سوى صبحى روشن حركت مىكند . آرى قسم به آن تاريكى ياد شده كه رو به سوى روشنايى است ، تاريكى متحرك نه ايستا و ثابت ، تاريكى آن گاه وحشتناك است كه به صورت ثابت در آيد ، اما اگر در آن حركتى باشد به سوى نور ، پر ارزش است . بعضى نيز گفته‌اند كه ظلمت شب بر صفحه كره زمين در حال حركت است و اصولا آنچه از شب مهم و مفيد و حياتبخش است همين شبى است كه در حال حركت مىباشد ، يعنى دائما و به طور متناوب جاى خود را با روز عوض مىكند كه اگر شب در نيمى از كره ميخكوب شود هم آن نيم مىميرد ، و هم نيم ديگر كه در برابر تابش دائم آفتاب قرار گرفته است ! در اينكه منظور از شب در اينجا چيست ؟ آيا همه شبهاست يا شب خاصى ؟ باز در ميان مفسران گفتگو است ، اگر الف و لام آن به معنى عموم باشد تمام شبها را شامل مىشود كه خود آيتى است از آيات خدا ، و پديده اى است از پديده‌هاى مهم آفرينش . و اگر الف و لام آن عهد باشد اشاره به شب معينى است ، و به تناسب سوگندهاى گذشته منظور شب عيد قربان است كه حاجيان از عرفات به « مزدلفه » ( مشعر الحرام ) و بعد از گذراندن شب را در آن وادى مقدس

--> ( 1 ) « يسر » در اصل « يسرى » بوده كه فعل مضارع از ماده « سرى » است سپس ياء آن براى تخفيف و هماهنگى با آيات قبل حذف شده است .